spot_img
Chủ Nhật, Tháng Năm 19, 2024
spot_img
Trang chủNghiên cứu khoa họcNghiên cứu, trao đổiNhững điểm mới trong nghiên cứu, đánh giá tình hình thanh niên...

Những điểm mới trong nghiên cứu, đánh giá tình hình thanh niên năm 2023 – Từ việc xây dựng bộ công cụ khảo sát

ThS. Vũ Thành Phương

Viện Nghiên cứu Thanh niên

VNCTN – Điều tra đánh giá Tình hình thanh niên là hoạt động thường niên được Ban Bí thư Trung ương Đoàn giao cho Viện Nghiên cứu Thanh niên thực hiện từ năm 2010. Trong 11 năm, từ năm 2010 đến năm 2020, nhiệm vụ nghiên cứu này với tên gọi là “Điều tra đánh giá Tình hình thanh niên”. Nội dung chính của hoạt động điều tra đánh giá Tình hình thanh niên trong giai đoạn này, tập trung chủ yếu vào các nội dung sau:

1- Dân số thanh niên (dựa trên Bộ chỉ tiêu thống kê về thanh niên Việt Nam)

2- Tư tưởng, nhận thức chính trị của thanh niên

3- Đạo đức, lối sống của thanh niên

4- Đời sống văn hóa, tinh thần của thanh niên

5- Học tập của thanh niên

6- Lao động, việc làm của thanh niên

7- Sức khỏe của thanh niên

8- Sự tham gia của thanh niên

Từ năm 2021 đến nay, nhiệm vụ nghiên cứu này được bổ sung thêm nội dung liên quan đến chính sách pháp luật, với tên gọi đầy đủ (như hiện nay) là: “Điều tra đánh giá tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên”.

I. NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU, ĐIỀU TRA, ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THANH NIÊN VÀ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT LUẬT ĐỐI VỚI THANH NIÊN NĂM 2023 (GIAI ĐOẠN XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN BỘ CÔNG CỤ)

Như đã nói, Nghiên cứu Tình hình thanh niên của Viện Nghiên cứu thanh niên (Viện) là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với chức năng, nhiệm vụ của Viện do Ban Bí thư Trung ương Đoàn giao phó. Dưới góc độ chuyên môn, nhiệm vụ này được xếp vào nhóm các Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Viện. Đề tài tập trung đánh giá khái quát về Tình hình thanh niên trong năm trên một số lĩnh vực gắn với chỉ số phát triển thanh niên và việc thực hiện một số chính sách liên quan đến thanh niên. Trên cơ sở đó đề xuất khuyến nghị, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi cũng như các chính sách đảm bảo cho sự phát triển của thanh niên thời gian tới. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu của đề tài còn thực hiện một nhiệm vụ hết sức quan trọng là phục vụ cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đoàn; các cuộc họp Ban Chấp hành, Ban Thường vụ; các cuộc làm việc với Chính phủ, Quốc hội hoặc tại các diễn đàn, hội thảo thanh niên.

Năm 2023 là năm thứ 14, Viện Nghiên cứu thanh niên được Ban Bí thư Trung ương Đoàn giao nhiệm vụ Điều tra, đánh giá tình hình thanh niên và cũng là năm thứ 3, Đề tài thực hiện thêm nhiệm vụ nghiên cứu việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên. Xác định rõ vai trò, trách nhiệm và tầm quan trọng của nhiệm vụ khoa học; ngay từ đầu năm, lãnh đạo Viện đã bàn bạc, thống nhất và tiếp tục phân công Phòng Nghiên cứu chính sách phát triển thanh niên tiếp tục là phòng thường trực và chủ trì nhiệm vụ nghiên cứu này.

Theo đúng kế hoạch và tiến độ đề ra, đến hết tháng 10/2023, nhóm nghiên cứu Đề tài “Điều tra đánh giá tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên” (Đề tài) đã hoàn thành việc khảo sát, trưng cầu ý kiến thanh niên về một số vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu, cũng như mục tiêu và nhiệm vụ Đề tài đặt ra. Dưới góc độ chủ nhiệm nhiệm vụ nghiên cứu trên, xin được chia sẻ và trao đổi cùng anh chị em đồng nghiệp một vài điểm mới trong Điều tra đánh giá tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đội với thanh niên năm 2023 (đến giai đoạn hoàn thiện Bộ công cụ khảo sát), như sau:

1. Về đối tượng khảo sát

Ngoài 5 đối tượng thanh niên, Đề tài lựa chọn để trưng cầu ý kiến hằng năm là: Học sinh, sinh viên, công nhân, nông dân và công chức, viên chức; năm 2023, dưới sự định hướng của lãnh đạo Viện, nhóm nghiên cứu quyết định bổ sung thêm nhóm đối tượng nghiên cứu là thiếu niên. Đây là nhóm đối tượng trong độ tuổi từ 11 đến 14 tuổi (tương ứng với đối tượng học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 trong trường Trung học cơ sở). Với đối tượng khảo sát này, nhóm nghiên cứu cũng tiến hành xây dựng Bộ công cụ khảo sát với dung lượng câu hỏi, bảng hỏi phù hợp nhất, để các em dễ dàng chia sẻ, đánh giá cũng như bày tỏ suy nghĩ, quan điểm của mình về các vấn đề liên quan đến tình hình học tập, vui chơi giải trí của các em.

2. Về địa bàn khảo sát

Với nhóm các Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Viện, địa bàn khảo sát thường được Ban chủ nhiệm lựa chọn từ 3 – 4 tỉnh/thành phố, đại diện cho 03 miền: Bắc – Trung – Nam. Tuy nhiên, trong năm 2023 này, từ việc cập nhật những thông tin mới nhất từ tình hình kinh tế-xã hội của đất nước, nhóm nghiên cứu quyết định chọn 05 tỉnh/thành phố để tiến hành hoạt động khảo sát, đó là: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Thái Nguyên, Thanh Hóa và Đắk Lắk.

Những địa bàn khảo sát trên, được chọn dựa trên tiêu chí 6 vùng kinh tế-xã hội (theo Nghị quyết 81/2023/NQ15 của Quốc hội khóa XV, được Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ ký ban hành ngày 19/01/2023), trong đó có những thành phố lớn, điều kiện kinh tế xã hội phát triển bên cạnh những tỉnh có điều kiện kinh tế thấp hơn. Ngoài ra, những tỉnh thành được chọn khảo sát đều là những nơi có tỉ lệ thanh niên cao trong cơ cấu dân số của địa phương, tỉ lệ thanh niên nhập cư từ nơi khác đến đây lớn (do tập trung nhiều khu công nghiệp và trường đại học lớn). Do vậy, việc thu thập thông tin khảo sát của đề tài trên thanh niên sẽ đa dạng, dễ dàng và toàn diện hơn.

3. Về quy mô khảo sát

* Đối tượng thanh niên:

Đề tài tiến hành khảo sát với quy mô 1.250 phiếu tại 05 địa bàn là: Hà Nội, Thái Nguyên, Thanh Hoá, Đăk Lăk và Thành phố Hồ Chí Minh (mỗi địa bàn 250 phiếu được chia đều cho 05 đối tượng thanh niên: học sinh, sinh viên, công nhân, nông dân và công chức/viên chức).

* Đối tượng thiếu niên (Học sinh Trung học cơ sở)

Đối tượng khảo sát tập trung vào nhóm học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 (trong độ tuổi từ 11 đến 14 tuổi). Tổng số 200 phiếu, được chia đều cho 05 địa bàn nêu trên, mỗi địa bàn 40 phiếu.

4. Về Bộ công cụ khảo sát

So với nhiệm vụ Điều tra đánh giá tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên từ năm 2022 trở về trước, Bộ công cụ khảo sát, trưng cầu ý kiến thanh niên năm 2023 đã có những thay đổi (tính mới) nhất định.

Thứ nhất, về quan điểm chỉ đạo định hướng của lãnh đạo Viện

* Về quan điểm chung

– Năm 2023 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII. Vì vậy, xây dựng báo cáo Tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên sẽ gắn với nhiệm kỳ 05 năm của Đại hội.

– Xin ý kiến chuyên gia, nhà khoa học trong Viện và các chuyên gia đầu ngành về dự thảo Bộ công cụ khảo sát Tình hình thanh niên năm 2023 để tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung và hoàn thiện; làm cơ sở, tiền đề cho những năm tiếp theo.

* Một số yêu cầu đặt ra của Lãnh đạo Viện khi thiết kế Bộ công cụ khảo sát THTN năm 2023

– Về độ dài Phiếu trưng cầu ý kiến thanh niên: từ 10- 12 trang

– Dung lượng câu hỏi: tối đa 45 câu

– Mỗi câu không quá 12 items

– Hạn chế tối đa các câu hỏi và thang đo kiểu suy diễn

– Cấu trúc chặt chẽ và phân bổ số lượng câu hỏi hợp lý cho từng phần

Thứ hai, về cấu trúc Bộ công cụ khảo sát

Nếu như trong các Báo cáo thường niên về tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên những năm trước, Bộ công cụ khảo sát chủ yếu tập trung vào 08 đến 09 nội dung cơ bản như:

– Dân số thanh niên (thu thập từ Bộ chỉ tiêu thống kê về thanh niên Việt Nam theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ)

– Tình hình tư tưởng, ý thức chính trị-xã hội của thanh niên

– Lối sống của thanh niên

– Đời sống văn hóa tinh thần của thanh niên

– Lao động, việc làm của thanh niên

– Tình hình học tập của thanh niên

– Tình hình sức khỏe của thanh niên

– Sự tham gia của thanh niên

– Tình hình tệ nạn xã hội và vi phạm pháp luật trong thanh niên

Nghiên cứu Tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên năm 2023; trên cơ sở những góp ý của Hội đồng khoa học, của Lãnh đạo Viện Nghiên cứu thanh niên và đặc biệt kế thừa những thành tựu nghiên cứu  trước, Ban chủ nhiệm Đề tài thống nhất tập trung vào 05 nội dung chính sau:

1- Đời sống sức khỏe của thanh niên

2- Văn hóa, giá trị

3- Học tập, lao động – việc làm

4- Nhận thức, chính trị tư tưởng

5- Chính sách, pháp luật

Riêng phần liên quan đến Dân số thanh niên (dân số thanh niên trong cơ cấu dân số cả nước, dân số thanh niên theo giới tính, khu vực, nhóm tuổi, khu vực sinh sống,…) sẽ được cập nhật số liệu mới nhất từ Tổng Cục thống kê vào tháng 11/2023, gắn với Bộ chỉ tiêu thống kê về thanh niên Việt Nam theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Số liệu thống kê trên sẽ được trình bày và phân tích trong phần viết báo cáo đề tài sau này.

Thứ ba, về trật tự sắp xếp các nội dung trong Bộ công cụ khảo sát

Tình hình tư tưởng, ý thức chính trị- xã hội là nội dung thường được sắp xếp đầu tiên trong các báo cáo thường niên về tình hình thanh niên hằng năm, cũng như khi xây dựng Bộ công cụ khảo sát của các đề tài nghiên cứu trước kia. Tuy nhiên, một điểm mới khi thiết kế Bộ công cụ Điều tra đánh giá tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên năm 2023 đó là, Ban chủ nhiệm Đề tài quyết định xin ý kiến các chuyên gia đầu ngành về dự thảo Bộ công cụ khảo sát liên quan đến tình hình thanh niên năm 2023.

Một trong rất nhiều ý kiến góp ý từ các chuyên gia được Ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu đó là: đưa các nội dung liên quan đến đời sống, sức khỏe, văn hóa, giá trị, học tập, lao động – việc làm,… của thanh niên lên trước nội dung nhận thức, chính trị tư tưởng. Bởi, theo ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học được Ban chủ nhiệm đề tài xin ý kiến thì những vấn đề liên quan đến đời sống, sức khỏe, văn hóa, giá trí, học tập, việc làm,…nêu trên mới là những vấn đề “trụ cột cho việc đánh giá về tình hình thanh niên hiện nay” (PGS, TS. Trần Thành Nam). Đây cũng là nhận định của nhiều nhà khoa học khi cho rằng, việc sắp xếp thứ tự (trong đánh giá về tình hình thanh niên) cần bắt đầu từ những gì cá nhân và gần gũi với thanh niên nhất như sức khỏe, giáo dục,…rồi dần mới đến những thứ vĩ mô hơn như chính trị, kinh tế, chính sách, pháp luật.

Với việc sắp xếp lại các nội dung trong Bộ công cụ khảo sát Tình hình thanh niên năm 2023 như trên vừa đảm bảo được tính khoa hoc, logic, chặt chẽ trong nghiên cứu về khoa học thanh niên; vừa đảm bảo được 02 phần rõ rệt trong Thuyết minh đề tài (RD), đó là: (1) Điều tra đánh giá tình hình thanh niên và (2) Việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên.

II. ĐÁNH GIÁ CHUNG

Trên cơ sở định hướng của Lãnh đạo Viện; ý kiến tham góp từ các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Viện và qua rất nhiều lần chỉnh sửa, cân nhắc về nội dung, câu từ, Bộ công cụ khảo sát đánh giá Tình hình thanh niên cơ bản đã hoàn thiện và đang được các thành viên trong nhóm nghiên cứu tiến hành các hoạt động khảo sát, trưng cầu ý kiến thanh niên tại các địa bàn nghiên cứu.

Những nội dung trong Bảng hỏi Tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên năm 2023 đảm bảo yêu cầu đặt ra ban đầu từ Lãnh đạo Viện; cập nhật nhiều thông tin mới mang tính thời sự, chính trị, xã hội của đất nước; bám sát đề cương thuyết minh (RD) của Đề tài.

Với những kết quả đạt được trong quá trình xây dựng, thiết kế Bộ công cụ điều tra đánh giá Tình hình thanh niên và việc thực hiện chính sách pháp luật đối với thanh niên năm 2023 nêu trên. Hi vọng rằng với những phân tích, đánh giá; kiến nghị, đề xuất của nhóm nghiên cứu sau khi hoàn thiện Báo cáo sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi cũng như các chính sách đảm bảo cho sự phát triển của thanh niên thời gian tới.

Bài viết liên quan

Bài phổ biến

Ý kiến gần đây